Realizacja · Żyrardów
W Pawilonie „A" dawnego szpitala fabrycznego przy ulicy Limanowskiego 30 odnowiłem zabytkową posadzkę lastrykową klatki schodowej — hol wejściowy oraz trzy spoczniki, z których pierwszy zdobi reprezentacyjny motyw ośmioramiennej gwiazdy, przypominającą różę wiatrów. To nie była zwykła renowacja podłogi, lecz praca na 130-letniej substancji zabytkowej najwyższej rangi — pod nadzorem konserwatorskim.
Budynek wzniesiono jako szpital Towarzystwa Akcyjnego Zakładów Żyrardowskich i od początku pełnił tę samą funkcję. Renowacji poddałem hol wejściowy oraz trzy spoczniki klatki schodowej.
Co zastałem
Zniszczenia posadzki wynikały z dwóch głównych przyczyn: wieloletniego zużycia eksploatacyjnego oraz przekształceń związanych z przebudowami węzłów ciepłowniczych i wodociągowych. Powierzchnia nosiła wyraźne ślady dekad intensywnego użytkowania – od spękań wywołanych osiadaniem budynku, przez głębokie wytarcia na głównych ścieżkach ruchu, aż po niefortunne, wtórne naprawy z okresu PRL. Te dawne uzupełnienia wykonano bez poszanowania oryginalnego wzoru i kolorystyki, co drastycznie zaburzyło estetykę całej kompozycji.
Największa destrukcja tkwiła ukryta pod wycieraczką w holu wejściowym, gdzie wielki fragment oryginalnej podłogi zastąpiono szarym cmentarnym lastrykiem na bazie Białej Marianny.
Głównym motywem zdobniczym obiektu jest ośmioramienna gwiazda (róża wiatrów), umieszczona na pierwszym spoczniku wysokiego parteru. Każde jej ramię wybarwiono naprzemiennie: jasną, kremowo-białą oraz ciemną, przygaszoną czerwienią. Ramiona zbiegają się w jednym punkcie, zwieńczonym niewielkim, ciemnym okiem pośrodku. Całość obwiedziono szerokim, czarnym konturem i osadzono w polu sypanego lastryka (terrazzo seminato), które zamyka potrójna bordiura w kolorze czerwieni, kremu i czerni.
Najpoważniejsze, strukturalne ubytki zlokalizowane były w najgorszych możliwych miejscach – na dwóch pierwszych podestach, w holu wejściowym oraz na samym spoczniku z różą wiatrów. Najbardziej dramatyczny ubytek przecinał oś podestu tuż przy centralnym oku gwiazdy i wewnętrznych drzwiach prowadzących na szpitalny korytarz, odsłaniając całkowicie zdezintegrowane, sypiące się podłoże.
Jak pracowałem
W holu wejściowym pracy było najwięcej. Największy wtórny ubytek ukryty był pod wycieraczką — duża łata z lastryka cmentarnego z grubym, białym kruszywem. Ktoś w przeszłości wstawił to bez oglądania się na wzór i charakter oryginalnej posadzki.
Drugim uszkodzeniem było wytarte, okrągłe pole od strony drzwi wejściowych, gdzie ruch przez dekady starł całą warstwę lastryka aż do podbudowy.
Pierwotny program prac konserwatorskich nie precyzował wytycznych w zakresie technik naprawczych. W związku z tym zaproponowałem bezkompromisowe, lecz w mojej ocenie jedyne technologicznie uzasadnione rozwiązanie. Założyło ono usunięcie nie tylko niewłaściwych napraw wtórnych, ale również kontrolowany demontaż fragmentu oryginalnej okładziny.
Zabieg ten pozwolił na odzyskanie autentycznego materiału rodzimego (historycznego spoiwa i grysu), który został następnie wykorzystany jako kluczowy surowiec do rekonstrukcji struktury terrazzo na wszystkich wymagających tego spocznikach.
Miejsca najgłębszych przetarć posadzki były usuwane z odpowiednim marginesem technologicznym. Pozwoliło to na wyprowadzenie równego lica powierzchni i skuteczne wyeliminowanie ryzyka powstania niepożądanych zagłębień oraz odchyleń od płaszczyzny w finalnym etapie szlifowania.
Etap rekonstrukcji i odbudowy
Proces odbudowy zrealizowano przy użyciu materiału wyselekcjonowanego z oryginalnej posadzki obiektu w Żyrardowie. Dodatkowo, surowiec niezbędny do odtworzenia czerwonej bordiury pozyskano z rozbiórki historycznych podłóg w budynkach nowej siedziby Sinfonia Varsovia – oba materiały cechowały się tożsamym składem petrograficznym oraz zbieżnym czasem powstania.
Pozyskane z recyklingu fragmenty lastryka poddano kontrolowanemu rozdrobnieniu w celu wyselekcjonowania frakcji grysu o odpowiednim uziarnieniu. Ze względu na ograniczoną ilość materiału z odzysku, brakującą objętość kruszywa uzupełniono starannie skomponowaną mieszanką nowo dobranych kamieni. Dobór kolorystyczny i strukturalny przeprowadzono tak, aby strefa przejściowa między elementami historycznymi a rekonstruowanymi była jak najmniej dostrzegalna, a nowe uzupełnienia starzały się w sposób jednorodny z resztą posadzki.
W finalnym etapie prac całą odbudowaną powierzchnię poddano procesowi krzemianowania przy użyciu preparatu na bazie szkła wodnego. Zabieg ten miał na celu związanie wolnego wapnia w matrycy cementowej, uszczelnienie struktury porowatej oraz powierzchniowe utwardzenie lica posadzki, co zapewniło optymalne warunki do przeprowadzenia końcowego szlifowania i polerowania.
Szlifowanie zgrubne zdjęło brud i wtórne warstwy, odsłaniając rzeczywisty stan lica — dopiero na czystej powierzchni widać, którędy naprawdę biegną spękania i co wymaga uzupełnienia. Potem następowały kolejne przejścia coraz drobniejszą gradacją, aż do końcowego polerowania, które przywróciło posadzce dawny połysk.
Efekt
Posadzki po renowacji wróciły do pełnej, czytelnej formy - z równymi, ostrymi stykami barw i domkniętą geometrią bordiur. Dekoracyjna połoga znów jest tym, czym była w zamyśle budowniczych szpitala: reprezentacyjnym akcentem wejścia, a nie zniszczonym reliktem do przykrycia wykładziną.
Terrazzo seminato - lastryko sypane - to rzemiosło o włoskim rodowodzie, którego historia sięga renesansowej Wenecji. Realizacje takie jak ta pokazują, że najlepsze posadzki lastrykowe z przełomu XIX i XX wieku należą do tej samej tradycji i zasługują na konserwację, a nie na wymianę.
